لذت مناجات/ شرح مناجات خمس عشر/جلسه41

مناجات محبیّن با این فراز ادامه پیدا می‌‌کند: «وَ أخْلَصْتَهُ لِوُدِّکَ وَ مَحَبَّتِکَ»؛ بعد از درخواست قرب و ولایت الهی، اضافه می‌‌کند که من را از کسانی قرار بده که آنها را برای دوستی و محبت خودت خالص کردی. همانطور که عرض کردم اصل محبت مفروض است، و الاّ این مناجات با این لحن و این سرآغاز مناسبت نداشت.

ظاهراً منظور از خالص شدن برای محبت خدا همان معنایی است که در ذیل دعای عرفه‌‌ی سید الشهداء آمده که مضمونش این است: خدایا تو اغیار را از دل من زایل کن تا در دل من جز محبت تو چیزی نمانَد. در توضیح مفهوم محبت و واژه‌‌هایی که مرادف آن بود عرض کردیم که محبت در زبان عربی مفهوم گسترده‌‌ای دارد. از مراتب نازل محبت تا کامل‌‌ترین مراتب آن؛ یعنی کسانی که دیگر در دلشان جز توجه به محبوب چیزی باقی نمی‌‌ماند. اینکه می‌‌گوید من را از کسانی که برای محبت تو خالص هستند قرار بده، یعنی ممکن است انسان محبت خدا را داشته باشد ولی در کنارش محبت دیگری هم باشد. گاهی هم ممکن است تزاحم و تعارض پیدا کند. مثل محبت‌‌هایی که انسان در دنیا دارد. دو تا دوست دارد که هم این رفیقش را دوست دارد و هم آن رفیقش را. تا آنجا که می‌‌تواند رفتارش را تقسیم می‌‌کند، مقداری با این معاشرت دارد و مقداری هم با آن یکی. همیشه هم که نمی‌‌شود بیست و چهار ساعت با همه انس داشته باشد. سعیش بر این است که یک ساعت با این باشد و یک ساعت با آن. تزاحمی ندارد. ولی به مرتبه‌‌ای می‌‌رسد که این دوستش خواسته‌‌ای دارد و آن دوستش خواسته‌‌ای ضد آن؛ اینجاست که تزاحم وجود دارد و معلوم می‌‌شود که کدامیک را بیشتر دوست دارد. در مورد خدای متعال هم بسیاری از انسان‌‌ها به او محبت دارند و این طور نیست که خدا را دوست نداشته باشند اما افراد و چیزهای دیگر را هم دوست دارند. گاهی توجه هم ندارند که اینها با هم نمی‌‌سازد. ولی یک زمانی می‌‌رسد که نشان می‌‌دهد این جا یا باید محبت خدا داشت، یا چیزهای دیگر. آیه‌‌ای در قرآن این مطلب را کاملاً توجه می‌‌دهد: «قُلْ إِنْ کانَ آباوکُمْ وَ أَبْناوکُمْ وَ إِخْوانُکُمْ وَ أَزْواجُکُمْ وَ عَشِیرَتُکُمْ وَ أَمْوالٌ اقْتَرَفْتُمُوها وَ تِجارَةٌ تَخْشَوْنَ کَسادَها وَ مَساکِنُ تَرْضَوْنَها أَحَبَّ إِلَیْکُمْ مِنَ اللّهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهادٍ فِی سَبِیلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتّی یَأْتِیَ اللّهُ بِأَمْرِهِ». اشاره می‌‌کند به اینکه گاهی محبت خدا مزاحمت پیدا می‌‌کند با محبت پدر، مادر، همسر، فرزند، یا با اشیاء خارجی مثل پول، سرمایه، تجارت یا خانه‌‌های خوب.