کتاب صوتی

فطرت

۸ قسمت • 3:44:05

کلمه «فطر» به معنای ابتداء و اختراع است؛ یعنی عملی که از روی چیز دیگری تقلید نشده‎ است. مسئله فطرت -که به تعبیر استاد «ام‌المسائل» معارف اسلامی‏ است - در چهار نوبت و از دیدگاه‌های گوناگون توسط استاد شهید مطهری بررسی شده است. «فطرت»، عنوان بحث‌هایی است که متفکر شهید، استاد مرتضی مطهری، در سال‌های 1355 و 1356 طی ده‏ جلسه در جمع معلمان و دبیران مدرسه نیکان تهران ایراد کرده و ظاهراً به دلیل برخورد با نهضت اسلامی و افزایش مشاغل‏ اجتماعی استاد، متوقف شده‌ و در سال 1369 انتشارات صدرا آن را چاپ کرده است. کلمه فطرت چه کلمه‏ ای است و آیا قبل از قرآن کسی این کلمه را درباره انسان به کار برده ‌است، یا از جمله چیزهایی است که اولین‏ بار قرآن آن را در مورد انسان به کار برده‌است؟ فطر یعنی ابتدا و اختراع، یعنی خلقت ابتدایی‏. حتی در اختراعی هم که بشر می‏کند، عناصر تقلید وجود دارد، یعنی چه‏؟ کارهای بشر تقلید از طبیعت است؛ یعنی قبلاً طبیعتی وجود دارد و بشر آن‏ را الگو قرار می‏دهد و براساس آن نقاشی می‏کند، می‌سازد یا مجسمه‏ سازی می‏کند. بشر احیاناً اختراع و ابتکار هم می‏کند و قدرت بر اختراع و ابتکار هم دارد، ولی مایه‏ های اصلی اختراع و ابتکار بشر باز هم خود طبیعت است؛ یعنی از طبیعت الگو می‏گیرد؛ اما خدا کار خودش را از یک صنع دیگری‏ تقلید نکرده، چون هرچه هست، صنع اوست و مقدم بر صنع او چیزی نیست.